Skip to content
polecany-fotograf-na-chrzest_warszawa_profesjonalny-reportaz_parzuchowscy.com_fotografia_002-470x240

Czy można odmówić ochrzczenia dziecka?

W naszych, coraz bardziej świeckich, czasach często zdarza się, że rodzice zwracają się do kapłana z prośba o chrzest swojego dziecka, mimo że sami nie są już „czynnymi” katolikami lub nawet deklarują całkowitą utratę wiary. Jak powinien zachować się w takiej sytuacji ksiądz?

Zastanawiając się nad pytaniem, czy można odmówić chrztu świętego dziecku, należy najpierw odwołać się do tego, co na temat sakramentu chrztu mówi Magisterium Kościoła.
W Kodeksie prawa kanonicznego (dalej: KPK) czytamy, że szafarze nie mogą odmówić sakramentów (także chrztu) tym, którzy właściwie o nie proszą, są należycie dysponowani i prawo nie zabrania im ich przyjmowania (kan. 843 § 1 KPK). Kanon ten ma swoją genezę w tekście konstytucji Soboru Watykańskiego II „Lumen gentium”, gdzie odnajdujemy stwierdzenie: „Ludzie świeccy, jak wszyscy wierzący chrześcijanie, mają prawo otrzymywać w obfi tości od swoich pasterzy z duchowych dóbr Kościoła, szczególnie pomoc słowa Bożego i sakramentów” (rozdz. IV, pkt 37). Z kolei z Katechizmu Kościoła Katolickiego (dalej: KKK) dowiadujemy się, że chrzest jest sakramentem wiary. Wiara jednak potrzebuje wspólnoty wierzących. Każdy wierny może wierzyć jedynie w wierze Kościoła, a wiara wymagana do chrztu nie jest wiarą doskonałą i dojrzałą, ale zaczątkiem, który ma się rozwijać (art. 1253 KKK). Natomiast po chrzcie wiara powinna wzrastać. „Dlatego co roku podczas Wigilii Paschalnej Kościół celebruje odnowienie przyrzeczeń chrztu. Przygotowanie do chrztu stawia człowieka jedynie na progu nowego życia. Chrzest jest źródłem nowego życia w Chrystusie; z niego wypływa całe życie chrześcijańskie” (art. 1254 KKK).

Sakrament wiary

Chrzest jest sakramentem wiary. Już na początku obrzędu sakramentu chrztu szafarz kieruje do rodziców i chrzestnych pytanie: „O co prosicie Kościół Boży?” Oni odpowiadają: „O wiarę”, „O chrzest”. Chrzest jest źródłem nowego życia w Chrystusie; z niego wypływa całe życie chrześcijańskie. Na zakończenie obrzędu ojciec dziecka zapala świecę od Paschału, symbolizującego Zmartwychwstałego Chrystusa. Wówczas szafarz sakramentu zwraca się do rodziców dziecka słowami: „Przyjmijcie światło Chrystusa”. I kontynuuje: „Podtrzymywanie tego światła powierza się wam rodzice i chrzestni”. Jest to wyraźne sformułowanie zadania dla rodziców, abysłużyli pomocą nowo ochrzczonemu dziecku w rozwoju łaski chrztu oraz na drodze życia chrześcijańskiego.

Ważne
Widzialne elementy sakramentalnego obrzędu chrztu wskazują zatem nie tylko na różne jego skutki, lecz angażują też wiarę rodziców podczas chrztu dziecka i po nim. Dlatego nie ma najmniejszego problemu z udzieleniem chrztu dziecku, którego rodzice są praktykującymi katolikami, tzn. m.in. mają ślub kościelny, przystępują do sakramentu pokuty i Komunii św.

Chrzest dziecka jest konsekwencją wiary rodziców w Chrystusa i świadomej przynależności do Kościoła. Jest świadectwem we wspólnocie Kościoła troski o zbawienie własne i dziecka. Zatem zobowiązanie się do wychowania dziecka w wierze będzie oznaczało doprowadzenie go do świadomej przyjaźni z Chrystusem, co dokona się przez przekazanie dziecku podstawowych prawd wiary i zasad moralności głoszonych przez Kościół katolicki, a przede wszystkim nauczenie dziecka modlitwy, włączenie go w życie wspólnoty katolickiej (Msza św. niedzielna), posyłanie na naukę religii, doprowadzenie do pełnego udziału w Eucharystii i do przyjęcia sakramentu bierzmowania oraz wprowadzenie w dojrzałe i odpowiedzialne życie chrześcijańskie.

Spotkanie w kancelarii

Zgodnie z tym, co nakazuje Kodeks prawa kanonicznego (kan. 867 § 1, 868 § 1–2 KPK), o chrzest dziecka powinni poprosić rodzice dziecka. Z prośbą o udzielenie chrztu należy zwracać się do parafi i, w której oni mieszkają (kan. 857 § 2, 867 § 1 KPK; por. Wprowadzenie teologiczno-pastoralne do obrzędu chrztu dzieci, w: „Obrzędy chrztu dzieci dostosowane do zwyczajów diecezji polskich”, Katowice 1992). Stąd istotne jest, aby zgłaszający chrzest przyszli po prostu do kancelarii własnej parafii i tam zgłosili urodzenie się dziecka oraz poprosili o udzielenie sakramentu chrztu. Zdarzają się sytuacje, że do kancelarii przychodzą dziadkowie dziecka, ciocie, sąsiedzi etc. Bywa bowiem, że jakaś uzasadniona przyczyna uniemożliwia obecność któregoś z rodziców. Osobą kompetentną do przyjęcia zgłoszenia chrztu jest duszpasterz, a więc duchowny – i to nie każdy, lecz ten, który rzeczywiście pracuje duszpastersko w danej parafi i (Instrukcja duszpasterska Episkopatu Polski o udzielaniu sakramentu chrztu świętego dzieciom, pkt. 4). Powinien on w serdecznej i taktownej rozmowie nie tylko poznać życie religijne środowiska, w którym dziecko będzie wychowywane, ale przede wszystkim udzielić rad i potrzebnych wskazówek związanych z wychowaniem religijnym dziecka, stosownie do potrzeb wynikających ze świadomości religijnej jego rodziców. Warto również zachęcić rodziców do przyjęcia w dniu chrztu dziecka Eucharystii (jeśli jest to możliwe) oraz pouczyć o chrześcijańskim charakterze uroczystości domowych.
Spotkanie w kancelarii parafialnej ma służyć nie tylko załatwieniu formalności związanych z zapisaniem dziecka i omówieniu przebiegu ceremonii udzielania chrztu, ale jest także okazją do krótkiej katechezy przybliżającej zainteresowanym istotę tego sakramentu. Należy również pamiętać, że przy zgłaszaniu dziecka do chrztu, w celu spisania aktu chrztu, należy przedłożyć pewne dokumenty: metrykę urodzenia dziecka z USC, świadectwo ślubu kościelnego rodziców dziecka, a jeśli kandydaci na chrzestnych pochodzą z innej parafii – zaświadczenie od ich proboszcza zezwalające na dopuszczenie do podjęcia funkcji chrzestnego. Na podstawie dostarczonych dokumentów duszpasterz dokonuje wpisu do Księgi ochrzczonych, sporządzając akt chrztu. Zaraz po spisaniu tego aktu lub w innym terminie, najpóźniej jednak tuż po liturgii chrztu, rodzice i chrzestni składają podpisy w księdze ochrzczonych.

Gdy rodzice są oziębli w wierze lub nie są chrześcijanami

Trzeba pamiętać, że dziecko opiera się na wierze rodziców tak długo, jak długo nie dojdzie samo do wiary osobistej. Na tym tle jawi się szczególnie trudny problem pastoralny, nierzadko zdarzający się w praktyce. Chodzi tu o sytuację, gdy o chrzest dla swego dziecka proszą rodzice oziębli w wierze, ludzie słabo wierzący i tylko okazjonalnie praktykujący lub nawet rodzice niechrześcijańscy, którzy kierują się nie motywami wiary, ale zwyczajem, presją rodzinną lub społeczną, często innymi racjami konwencjonalnymi. Co do takich rodziców powstaje uzasadniona wątpliwość, czy zapewnią oni dziecku chrześcijańskie wychowanie w wierze Kościoła, aby ono samo w końcu mogło potwierdzić wiarę, w której zostało ochrzczone. Rodzice tacy nie mogą również szczerze pełnić swoich funkcji liturgicznych w obrzędzie chrztu i wyznać wiary, gdyż jej nie mają, nie mówiąc o właściwej formacji religijnej. W tej sytuacji rodzi się słuszne pytanie, które postawiliśmy na początku: czy dzieciom takich rodziców należy udzielać sakramentu chrztu?

Ważne
Jeśli rodzice nie chcą złożyć gwarancji, że zobowiązują się do katolickiego wychowania dziecka, chrzest trzeba odłożyć. Warto jednak utrzymywać z nimi kontakt, aby sprawdzać, jeśli to możliwe, czy zostały w którymś momencie spełnione warunki konieczne do udzielenia chrztu. Proboszcz może też zaproponować zapisanie dziecka do chrztu w późniejszym czasie.

Chrześcijanie niepraktykujący, którzy zaniechali wszelkich praktyk religijnych lub ci, którzy proszą o chrzest swych dzieci ze względu na społeczny konwenans, muszą być świadomi wagi obowiązku zaciąganego w związku z chrztem. Kościół bowiem tylko wtedy może zadośćuczynić prośbie takich rodziców, gdy uzyska od nich zapewnienie, czyligwarancję, że ochrzczone dziecko zostanie wprowadzone w świat wiary, że będzie wychowane w wierze chrześcijańskiej i że istnieją osoby przyjmujące na siebie ścisły obowiązek budzenia w dziecku świadomej wiary. Gwarancję taką duszpasterz może osiągnąć, przyjmując od rodziców i chrzestnych oświadczenie, że zobowiązują się oni do katolickiego wychowania dziecka. W przeciwnym wypadku chrzest byłby obrzędem o znamionach działania rytualistycznego lub nawet folklorystycznego.

Brak ślubu kościelnego

Pewne problemy w kancelarii parafialnej przy okazji zgłoszenia dziecka do chrztu mogą się pojawić także w sytuacji, gdy rodzice dziecka nie mają ślubu kościelnego. Jeśli poprzestają oni na małżeństwie cywilnym, duszpasterz powinien starać się o doprowadzenie ich do zawarcia małżeństwa sakramentalnego przed chrztem dziecka.
Wszystko jednak musi odbywać się w taki sposób, by nie było przymusu do zawarcia małżeństwa. Nie należy zatem żądać od rodziców oświadczenia na piśmie, że zobowiązują się do zawarcia sakramentu małżeństwa, traktując takie zobowiązanie jako warunek udzielenia chrztu. W przypadku odmowy zawarcia małżeństwa można udzielić chrztu, wymagając jednak na piśmie oświadczenia rodziców, że zobowiązują się do troski o chrześcijańskie wychowanie dziecka (por. Instrukcja w sprawie chrztu dzieci, których rodzice nie są związani kanonicznym małżeństwem, wydanaprzez Arcybiskupa Metropolitę Krakowskiego). Podobnego oświadczenia należy żądać również wtedy, gdy rodzice żyją bez ślubu kościelnego z powodu przeszkód kanonicznych.

Za każdym razem – dokładna analiza sytuacji

W zetknięciu się z trudnymi lub zawikłanymi problemami związanymi z tematyką chrztu duszpasterz, w poczuciu odpowiedzialności przed Bogiem za owoce łaski tego sakramentu, powinien w poszczególne wypadki dokładnie wnikać, rozpatrzyć je, a następnie podjąć odpowiednią decyzję, lub w razie potrzeby zwrócić się o pomoc do Ordynariusza (por. Instrukcja duszpasterska Episkopatu Polski o udzielaniu sakramentu chrztu świętego dzieciom z 1975 r.).

Kapłan nie jest „właścicielem” sakramentu

Konkludując, według nauki Kościoła nie należy odmawiać chrztu dzieciom, gdy rodzice o to proszą, są właściwie przygotowani i prawo im tego nie zabrania. Jednakże w pewnych okolicznościach, jeśli rodzice nie gwarantują wychowania dziecka w wierze katolickiej, chrzest należy odłożyć. Pamiętajmy przy tym cały czas, że uprawniony szafarz nie jest „właścicielem” sakramentów i nie może według własnych uprzedzeń czy innych pozaprawnych przesłanek (np. jeżeli według kartoteki wierny nie uiszcza składek na budowę kościoła czy nie przyjął dwa razy księdza z wizytą kolędową) odmawiać udzielenia sakramentu chrztu świętego dziecku.

ks. dr Robert Kantor
sędzia, wykładowca prawa kanonicznego i wyznaniowego, Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie

polecany-fotograf-na-chrzest_warszawa_profesjonalny-reportaz_parzuchowscy.com_fotografia_002-470x240

Primary Sidebar

Secondary Sidebar